Meten is weten

Sociaal-sportieve praktijken investeren in mensen in een kwetsbare situatie die anders wellicht niet zouden sporten. Ze bieden een duurzaam en toegankelijk sportaanbod, maar hebben daarnaast expliciet sociale ambities. De kracht van sociaal sportief werk ligt in hun meervoudige identiteit. Ze bevinden zich op het kruispunt tussen sport, welzijn, jeugd, sociaal beleid, onderwijs, integratie, …

In 2019 werd het sociaal-sportief platform opgericht. Ondertussen zijn daarop al 53 sociaal-sportieve praktijken aangesloten. Het platform verbindt de praktijken zodat ze expertise kunnen uitwisselen, geeft advies aan partners en werkt samen met beleidsmakers aan een meer inclusief sportbeleid. Maar hoe ziet de sociaal-sportieve sector er eigenlijk uit? En in welke mate maken praktijken gebruik van UiTPAS en UITdatabank? Om hierover meer te weten te komen organiseerde publiq een bevraging bij de praktijken en een data-analyse.

Waarom dit onderzoek?

Het onderzoek van publiq komt tegemoet aan een vraag van de aangesloten praktijken: kunnen we via onderbouwde data beter zicht krijgen op de omvang en organisatie van sociaal-sportieve praktijken in Vlaanderen en Brussel? Kunnen we daardoor ook sterker wegen op het beleid en gerichter werken aan een toekomststrategie? Een heldere nulmeting was essentieel: als basis om uitdagingen te identificeren, evoluties te volgen en concrete impact-doelstellingen te formuleren.

De cijfers en inzichten die voortkomen uit het onderzoek zijn uniek voor de sociaal-sportieve sector. Voor elk van de praktijken brengen we voor het eerst het aantal sporters, vrijwilligers, coaches en professionals in kaart. In de dashboards van Sport Vlaanderen zijn deze cijfers over de praktijken vaak gefragmenteerd: een deel van de leden is aangesloten bij de unisportfederatie (vooral de competitiesporters), een ander deel bij de multisportfederatie (goedkoper lidmaatschap). Een deel van de sporters van sociaal-sportief werd voordien nog nooit in kaart gebracht.

Bovendien legden we voor het eerst een geïntegreerde datalink tussen sociaal-sportieve praktijken en de aanbods- en participatiecijfers uit de UiTdatabank en het UiTPAS-systeem.

Hoe pakten we bevraging en analyse aan?

publiq vroeg via een bevraging in de periode februari-april (2026) gegevens op bij alle leden van het sociaal-sportief platform. Deze data werden vervolgens gekruist met de beschikbare aanbods- en participatiedata van UiTdatabank en UiTPAS.

De bedoeling was een antwoord te geven op volgende concrete vragen:

• Hoeveel organisaties en initiatieven zijn lid van het sociaal-sportief platform?
• Hoeveel mensen brengen de leden van het sociaal-sportief platform (duurzaam = minstens 1 keer per 2 weken) aan het sporten?
• Hoeveel coaches, hoeveel vrijwilligers en hoeveel professionele werkkrachten zijn er actief in het netwerk?
• Hoeveel mensen staan er op de wachtlijsten bij de sociaal-sportieve organisaties en initiatieven?
• Hoeveel sporters maken gebruik van UiTPAS wanneer ze sporten bij sociaal-sportieve praktijken? Hoeveel procent van de sporters uit sociaal-sportief maakt gebruik van UITPAS met kansentarief?
• Hoeveel activiteiten hebben de leden van het sociaal-sportief platform ingevoerd in de UiTdatabank?

Wat meer uitleg over de data

Het sociaal-sportief platform heeft momenteel 53 leden. 34 daarvan vulden de bevraging in. Maar de sociaal-sportieve sector in Vlaanderen en Brussel is veel ruimer dan de 53 leden van het platform*. Het aantal sporters, vrijwilligers, coaches en professionals binnen de sociaal-sportieve sector ligt in realiteit dus hoger. Hoe meer praktijken in de toekomst aansluiten bij het platform, hoe vollediger het beeld. Er is dus nog groeipotentieel en nood aan opschaling.

Daarnaast maken nog niet alle praktijken die lid zijn van het sociaal-sportief platform gebruik van de UiTdatabank om hun activiteiten te promoten. Ook zijn ze niet allemaal aangesloten bij UiTPAS, waarmee ze voordelen kunnen aanbieden aan alle sporters en automatisch korting kunnen bieden aan deelnemers met recht op financiële tegemoetkoming.

*Zeno Nols registreerde in 2020 243 sociale sportinitiatieven in heel België. Zie Nols, Z. (2020) ‘Betrek sociaal-sportieve pioniers bij je beleidsvorming - vier ondersteuningspistes voor 243 sociale sportinitiatieven’.

Wat vertellen deze data ons?

1. Omvang van het sociaal-sportief platform
   
   De data geven inzicht in de omvang van het sociaal-sportief platform.
   
   De 34 sociaal-sportieve praktijken die de bevraging invulden, zijn samen goed voor meer dan 40.354 duurzame sporters, 2.908 vrijwilligers, 889 coaches en 285 voltijdse* professionals. Over deze 34 praktijken heen, staan 6.932 sporters op de wachtlijst.
   
   *Er werd gerekend met voltijdse equivalenten (VTE). Dus 2 halftijdse werkkrachten vormen samen 1 VTE.
   
   
   
   
2. Aantal sporters
   
   34 praktijken vertegenwoordigen samen 40.354 sporters die minstens 1 keer per week of 1 keer per 2 weken sporten. Kortom, het gaat om duurzame sportparticipatie. Sporters die deelnemen aan eenmalige activiteiten of initiaties worden in dit onderzoek niet meegeteld (vb. Schoolgrappling BBJJA).
   
   
   

3. Sociaal-sportief en UiTPAS 
   
   Sociaal-sportieve praktijken die lid zijn van het sociaal-sportief platform bereikten samen 4.760 unieke UiTPAS-houders over de periode 2019-2026. Zij participeerden samen 23846 keer met UiTPAS. Minstens 9 op de 10 sporters met UiTPAS bij sociaal-sportieve organisaties (4.288, of 90%) gebruikt het recht op kansentarief. De praktijken maken dus sport toegankelijker voor mensen voor wie de financiële drempel vaak hoog ligt.
   
   15 van de 53 leden van het sociaal-sportief platform gingen al met UiTPAS aan de slag. Van de leden die de bevraging hebben ingevuld, werken er 12 met UiTPAS. Deze 12 rapporteerden in de bevraging samen 5996 sporters. Vanuit de UiTPAS-participatiedata weten we dat gemiddeld 79% van deze sporters een UiTPAS gebruikt bij deelname aan de sociaal-sportieve praktijken. We zien bij deze praktijken dus dat UiTPAS een geïntegreerd en goed werkend instrument is.

   Verder rapporteren praktijken die gebruik maken van UiTPAS het grootst aantal sporters, met uitzondering van enkele organisaties die vooral actief zijn in gemeenten en regio’s waar nog geen UiTPAS is (City Pirates, Lions Sportclubs of Sportpret vzw). 

   Tot slot blijken organisaties met veel professionele werkkrachten in dienst vaak ook meer UiTPAS-participaties te hebben.
   
   Naar de toekomst toe is er nog groeipotentieel voor UiTPAS als instrument voor de ondersteuning van sociaal-sportieve praktijken. In de toekomst willen we inzetten op het promoten van UiTPAS en praktijken die hier nog niet mee werken bevragen over potentiële drempels.
   
   

4. Wachtlijsten
   
   

   20 van de 34 praktijken die de bevraging invulden, geven aan dat ze nog nieuwe sporters ontvangen of niet werken met een wachtlijst. 14 van die 34 sportpraktijken werken wel met een wachtlijst. Binnen deze groep zijn er grote verschillen in de aantallen op de wachtlijsten. Het valt op dat enkele praktijken zeer lange wachtlijsten hebben. City Pirates en Aquatix zijn samen goed voor 82% van de totaal 6.932 mensen op alle wachtlijsten samen.

   Verder zien we geen duidelijke correlatie tussen de capaciteit van de organisatie (het aantal coaches, vrijwilligers en professionals) en het aantal mensen op de wachtlijst. Ook per sporttak is daar geen lijn in te trekken.

   

   
   
   
5. Omkadering van sporters
   
   

   De 34 praktijken werken samen in totaal met 2.908 vrijwilligers, 889 coaches en 285 voltijdse professionals. Dit is een uitgebreide omkadering. Om de sporters op een kwalitatieve manier duurzaam te laten sporten is het cruciaal om vanuit het sociaal-sportief platform blijvend in te zetten op opleiding (vb. Sportlight) en uitwisseling tussen de praktijken (vb. Job shadowing). Meer dan ooit is de denkoefening relevant rond de noden op het vlak van opleiding voor trainers, vrijwilligers en professionals. Hoe kunnen we hen empoweren zodat sporters goed omkaderd worden binnen een sociaal-sportieve praktijk? 

   6 praktijken (van de 34) werken uitsluitend met vrijwilligers. 28 praktijken doen beroep op minstens 1 professional. Bij enkele grote sportpraktijken is er een groter aantal voltijdse professionals aan de slag (Circus zonder handen, Younited Belgium, Brussels Brazilian JiuJitsu Academy, City Pirates, Basketbalclub Willibies). 

   Algemeen is de vaststelling: hoe groter de capaciteit van het aantal coaches, beroepskrachten en vrijwilligers, hoe hoger het aantal duurzame sporters.

   
   
   
6. Aantal activiteiten in UiTdatabank
   
   

   Activiteiten in de UiTdatabank worden voornamelijk ingevoerd door organisaties die met UiTPAS werken. UiTPAS blijkt dus een goede stimulans te zijn voor praktijken om hun activiteiten in de UiTdatabank toe te voegen. 

   30 van de 53 sociaal-sportieve praktijken voeren activiteiten in UiTdatabank in. Daarbij zien we dat praktijken die meerdere sporten aanbieden, meestal ook meer activiteiten ingeven in de UiTdatabank. In de periode 2019-2026 werden tot dusver 1431 activiteiten van sociaal-sportieve praktijken ingevoerd in UiTdatabank. 343 daarvan waren lidmaatschappen en 1051 waren losse activiteiten.
   
   Er is nog veel ruimte voor verdere bewustwording bij sociaal-sportieve praktijken rond de voordelen van het invoeren van de activiteiten in de UiTdatabank. 

   
   
7. Diversiteit aan sporten in het sociaal-sportief platform
   
   

   Binnen het sociaal-sportief platform is er een brede waaier aan sporten. Als we kijken naar het aantal sporttakken van alle 53 leden van het platform zien we dat teamsport sterk vertegenwoordigd is met 37,7% (26,4% voetbal en 9,4% basketbal, 1,9% rugby). Daarnaast stellen we vast dat sociaal-sportieve praktijken vaak verschillende sporten aanbieden (meerdere sporttakken), wat het interessant maakt voor potentiële deelnemers die op één locatie op basis van hun interesse uit een waaier van sporten kunnen kiezen.
   
   Organisaties die meerdere sporttakken aanbieden hebben doorgaans meer sporters. 

   
   

   De data in het kort

   • Sociaal-sportieve praktijken brengen mensen duurzaam aan het sporten.Sociaal-sportieve praktijken verlagen de financiële drempel om te gaan sporten.

   • UiTPAS blijkt een belangrijke hefboom voor sociaal-sportieve praktijken, maar nog niet alle praktijken gebruiken UiTPAS.

   • Sociaal-sportieve praktijken zijn uitgebreid omkaderd maar er is vraag naar opleiding en professionalisering van de omkadering.

   • Organisaties die met UiTPAS werken, voeren vaak ook activiteiten in in UiTdatabank. Er is nog groeipotentieel in de bewustwording rond de voordelen van invoer voor sociaal-sportieve praktijken.

   • Binnen het sociaal-sportief platform zit een groot aandeel teamsporten. Organisaties die meerdere sporten aanbieden trekken meer sporters aan.

Persoonlijk verhaal achter de cijfers

Achter elke sporter, vrijwilliger, coach en professional zit een persoonlijk verhaal waarbij een sociaal-sportieve praktijk een concrete impact heeft op hun leven. Deze kracht van sociaal-sportief kan je terugvinden in 5 aangrijpende filmpjes en in onze verhalen.

Wat zijn de volgende stappen?

Dit onderzoek vormt een startpunt voor een ruimer verhaal.

• We plannen een jaarlijkse bevraging van het sociaal-sportief platform, om voortgang en evoluties te meten. We streven daarbij naar een hogere deelnamegraad om zo een beter beeld te krijgen van de sociaal-sportieve sector in Brussel en Vlaanderen.

• We onderzoeken de mogelijkheid om de gegevens uit dit onderzoek te kruisen met inhoudelijke informatie over de sociaal-sportieve praktijken en met andere beschikbare datasets, zoals demografische cijfers, via het UiTwisselingsplatform.

• De sociaal-sportieve sector in Vlaanderen en Brussel is ruimer dan de 53 leden van het platform. De ambitie is om in de toekomst meer leden te laten aansluiten en proactief leden te werven.

• We willen nog meer inzetten op het gebruik en de verankering van UiTPAS in sociaal-sportief werk.

• We onderzoeken hoe we vrijwilligers en coaches sterker kunnen empoweren, door te kijken waar de noden liggen op vlak van opleiding. Een mogelijke piste is om te kijken of het bestaande Start 2 coach (van de Vlaamse Trainersschool) kan worden georganiseerd in samenwerking met of op maat van sociaal-sportieve praktijken.

Meer info…

… over de noden en uitdagingen van sociaal-sportieve praktijken.

… over het gebruik van de UiTdatabank om je activiteiten te verzamelen en te promoten.

… over de voordelen en mogelijkheden van UiTPAS voor jouw organisatie.

Ontbreken er gegevens van jouw sociaal-sportieve praktijk? Contacteer ons via sociaalsportief@publiq.be 

Vragen?

hanne.gyselbrecht@publiq.be